سیستم حل اختلاف حقوقی در بورس اوراق بهادار تهران

بازار سرمایه را محل به‌هم‌رسیدن عرضه و تقاضای سرمایه گویند. در این محل تقاضا از سوی کسانی صورت می‌گیرد که احتیاج به وجوه دارند و برای راه‌اندازی و ادامه حیات مؤسسه تولیدی خود به این بازار سهام مراجعه می‌کنند و عرضه‌کنندگان اشخاصی هستند که وجوهی در دست داشته و برای سرمایه‌گذاری این وجوه به بازار سهام مراجعه می‌کنند. تقاضا‌کننده و عرضه‌کننده می‌توانند بنگاه‌های مختلف اقتصادی، دولت، بخش خصوصی و یا مردم باشند؛ اگرچه در میان راه‌حل‌های مختلف جذب سرمایه، مشارکت همه مردم در قالب ایجاد و گسترش شرکت‌ها و در چهارچوب بورس اوراق بهادار است، اما این نهاد اختلاف‌های خاصی را نیز به دنبال خود وارد عرصه تجارت کرده است.

همزمان با گسترش فعالیت بورس اوراق بهادار در قرن بیستم، اختلاف‌های بسیاری در بین مشتریان و فعالان این بازار به‌ویژه کارگزاران بورس ایجاد شد. به عبارت دیگر، معامله اوراق بهادار دارای ماهیت معاملات تجاری است و چون در هر معامله طرفین تلاش می‌کنند سود بیشتری کسب کنند، بروز اختلاف امری بدیهی است؛ در نتیجه با گسترش معاملات بازار سرمایه حجم عظیمی از اختلاف‌ها به سمت دادگاه‌ها روانه شد؛ اگرچه دادگاه‌ها مرجع اصلی حل کلیه اختلاف‌ها هستند، اما برخی مشکلات مانند متخصص‌نبودنِ قضات دادگاه‌ها، هزینه زیاد رسیدگی و طولانی‌بودن مدت زمان رسیدگی، سبب شد طرفین اختلاف به دنبال مرجع دیگری برای رسیدگی به دعوای خود باشند. با طرح شیوه‌های جایگزین حل‌و‌فصل اختلاف بسیاری از تجار از جمله فعالان بازار سرمایه به سبب سرعت و هزینه کم آن، به این شیوه‌ها توجه کردند.

استفاده از شیوه‌های حل‌و‌فصل اختلاف جایگزین برای سال‌های زیادی دارای محدودیت بود و یکی از این محدودیت‌ها استفاده از این شیوه‌ها در بورس اوراق بهادار بود. بسیاری از کشورها به‌ویژه امریکا به علت جنبه همگانی که برای بورس قائل بودند، ارجاع اختلاف‌های بازار سرمایه به داوری را نمی‌پذیرفتند، اما کم‌کم داوری به‌عنوان روش مناسبی در بسیاری از کشورهای دنیا به‌ویژه در بورس استرالیا، امریکا و انگلستان مورد پذیرش قرار گرفت.

در مقایسۀ داوری در بورس اوراق بهادار با سایر داوری‌های تجاری، مشخص می‌شود این داوری تفاوت‌های زیاد و خاصی با سایر داوری‌ها دارد. علاوه‌بر‌ اینکه مرجع وضع قواعد داوری در بورس متفاوت است، از جهت محدودیت‌های زمانی و مبلغی نیز دارای شرایط خاصی است. از همه مهم‌تر اینکه بسیاری از کشورها این نوع داوری را برخلاف ماهیت شیوه‌های جایگزین، اجباری کرده و حتی به عقیدۀ برخی، آرای صادره از این نهاد داوری، قطعی و غیر‌قابل‌تجدید‌نظر است. علاوه‌بر‌این تفاوت‌ها که سبب شده داوری در بورس اوراق بهادار نیازمند بررسی جامع و کاملی باشد، اهمیت یک بورس موفق در معادله‌های سیاسی و اجتماعی نیز از دیگر انگیزه‌های کتاب حاضر است. یک سیستم حل‌و‌فصل اختلاف مناسب و عادلانه می‌تواند در تشویق سرمایه‌گذاری و در نتیجه گسترش قدرت جامعه در سایر زمینه‌ها نقش مهمی ایفا کند.

در ادامه می‌توانید فهرست مطالب این کتاب را دانلود کنید.