در این مطلب میخوانید:
بحران کرونا؛ تحقق عسروحرج یا قوه قاهره؟
در این مقاله ضمن ارائه تحلیلی مختصر میکوشیم با تأکید بر قوانین و مقررات ایران، آثار شیوع این ویروس بر تعهدات قراردادی را از منظر عسروحرج و قوه قاهره تجزیه و تحلیل کنیم.
مقدمه
پس از بیان مقدمه لازم در مقاله پیشین، در این قسمت به دنبال تمهید مقدمات لازم برای تطبیق یا عدم تطبیق کرونا با عناوین فوق، مطابق حقوق ایران هستیم. پیش از بحث دربارۀ میزان تطبیقپذیری باید یادآور شویم:
- کرونا بیماری واگیردارِ منحصربهفردی به شمار میرود که با سایر مصادیق عسروحرج یا قوه قاهره از نظر قابلیت، چگونگی و گسترۀ تأثیرگذاری متفاوت است.
- بهرغم تلاشهای بیوقفه جامعه جهانی تاکنون نتیجۀ قطعی از تهیه و تزریق واکسن محقق نشده است. همچنین این بیماری درمان دارویی قطعی دارد و معلوم نیست آیا در آیندهای مشخص برچیده میشود یا خیر.
- در قراردادهای تجاری سرمایهگذاری صرفنظر از تنوع تنظیم و مفاد، بهندرت عنوان «همهگیری ناشی از مسائل بهداشتی» یا «شیوع ویروسها» بهعنوان وقایع تشکیلدهندۀ فورسماژور یا شرط قوه قاهره بیان میشود؛ امری که با توجه به تحولات ناشی از کرونا، نیاز به تجدیدنظر تنظیمکنندگان این شرط دارد.
خدمات دفتر بین المللی Esk law firm
اقامه دعوا و دفاع از دعاوی مطروحه
کرونا؛ عسروحرج یا قوه قاهره؟
برای استناد به فورسماژور یا عسروحرج، طرفین باید پیش از ظهور و شیوع کرونا در قرارداد فیمابین، این شروط را مورد موافقت قرار داده باشند، وگرنه دادرس یا داور با مراجعه به قواعد حل تعارض قانون حاکم بر قرارداد، شرایط استناد به این موارد را استخراج خواهند کرد. از سوی دیگر شیوۀ نگارش این شرط در قرارداد و تفسیری که از مقررات مربوط به قوه قهریه در قانون حاکم بر قرارداد (در صورت فقدان چنین شرطی در قرارداد) از قوه قهریه و مصادیق آن میشود، نقش تعیینکنندهای در تطبیقپذیری کرونا با قوه قهریه یا عسروحرج دارد.
تفاوت مشاغل در آسیبپذیری از همهگیری کرونا
در این راستا برحسب اوضاع احوال و ماهیت حرفه، تجارت یا سرمایهگذاری که تحت تأثیر این ویروس دچار اختلال شده است، میتوان با بهرهگیری از قواعد حاکم بر تحقق عسروحرج یا قوه قاهره نسبت به تطبیق شرایط متأثر از کرونا با این نهاد نظر داد. بدینمنظور، باید از داوری نوعی دربارۀ موضوعات مختلف دست کشید و دادرس یا داور در صورت بروز اختلاف بین طرفین هر قرارداد به صورت موردی و با توجه به جمیع اوضاعواحوال حاکم بر موضوع، رأی صادر کند.
برای مثال، پیرامون توانایی تطبیقپذیری متعهد با شرایط شیوع ویروس کرونا، میتوان بین رستورانی که به صورت سنتی اقدام به سرو غذا و نوشیدنی میکند، با فروشگاه فستفودی که دارای شعب متعدد است و به صورت زنجیرهای اقدام به فروش میکند، تفاوت قائل شد. در اولی به دلیل محدودیتهای رستورانداری در تطبیق با شرایط شیوع کرونا و عدم امکان اجتماع مشتریان برای صرف غذا ازیکسو، و دستورات مقامات بهداشتی مبنیبر تعطیلی یا محدودیت خدمترسانی در زمان شیوع ازسویدیگر، اداره و بهرهبرداری از رستوران بسیار دشوار یا حتی ناممکن میشود.
در مقابل ممکن است یک فروشگاه فستفود با بهرهگیری از شیوههای مدیریت بحران درونسازمانیاش، اقدام به تغییر رویه کرده و به جای ارائه خدمات حضوری به مشتریان، خدمات خود را به صورت بیرونبر و سفارش آنلاین انجام دهد. در این راستا ممکن است تمهیداتی برای جلوگیری از کمشدن مشتری نیز انجام دهد؛ برای مثال با نصب دوربین و نشاندادنِ آنلاین فعالیتهای آشپزخانه، به مشتریان اطمینان خاطر دهد تمامی پروتکلهای بهداشتی رعایت شده است. بدیهی است دادرس در بررسی تأثیرپذیری این دو تجارت از کرونا، داوری یکسان و نوعی نمیکند و توانایی طرف متأثر از کرونا را در اجتناب یا کاهش آثار، مد نظر قرار میدهد.
تفاوت مشاغل در آسیبپذیری از همهگیری کرونا
در این راستا برحسب اوضاع احوال و ماهیت حرفه، تجارت یا سرمایهگذاری که تحت تأثیر این ویروس دچار اختلال شده است، میتوان با بهرهگیری از قواعد حاکم بر تحقق عسروحرج یا قوه قاهره نسبت به تطبیق شرایط متأثر از کرونا با این نهاد نظر داد. بدینمنظور، باید از داوری نوعی دربارۀ موضوعات مختلف دست کشید و دادرس یا داور در صورت بروز اختلاف بین طرفین هر قرارداد به صورت موردی و با توجه به جمیع اوضاعواحوال حاکم بر موضوع، رأی صادر کند.
برای مثال، پیرامون توانایی تطبیقپذیری متعهد با شرایط شیوع ویروس کرونا، میتوان بین رستورانی که به صورت سنتی اقدام به سرو غذا و نوشیدنی میکند، با فروشگاه فستفودی که دارای شعب متعدد است و به صورت زنجیرهای اقدام به فروش میکند، تفاوت قائل شد. در اولی به دلیل محدودیتهای رستورانداری در تطبیق با شرایط شیوع کرونا و عدم امکان اجتماع مشتریان برای صرف غذا ازیکسو، و دستورات مقامات بهداشتی مبنیبر تعطیلی یا محدودیت خدمترسانی در زمان شیوع ازسویدیگر، اداره و بهرهبرداری از رستوران بسیار دشوار یا حتی ناممکن میشود.
در مقابل ممکن است یک فروشگاه فستفود با بهرهگیری از شیوههای مدیریت بحران درونسازمانیاش، اقدام به تغییر رویه کرده و به جای ارائه خدمات حضوری به مشتریان، خدمات خود را به صورت بیرونبر و سفارش آنلاین انجام دهد. در این راستا ممکن است تمهیداتی برای جلوگیری از کمشدن مشتری نیز انجام دهد؛ برای مثال با نصب دوربین و نشاندادنِ آنلاین فعالیتهای آشپزخانه، به مشتریان اطمینان خاطر دهد تمامی پروتکلهای بهداشتی رعایت شده است. بدیهی است دادرس در بررسی تأثیرپذیری این دو تجارت از کرونا، داوری یکسان و نوعی نمیکند و توانایی طرف متأثر از کرونا را در اجتناب یا کاهش آثار، مد نظر قرار میدهد.
عوامل مؤثر در تعیین حدود و ثغور قراردادی
بدینترتیب توانایی تطبیقپذیری، اجتناب یا کاستن از آثار شیوع کرونا بر تجارت توسط بهرهبردار یا تاجر یا سرمایهگذار میتواند عنصر مهمی در تحلیل حدود و ثغور تعهدات قراردادی هریک از طرفین و امکان یا عدم امکان تعلیق این تعهدات به سبب شیوع بحران باشد. در مثال پیشگفته به نظر میرسد تعهدات شخصی که به صورت سنتی اقدام به بهرهبرداری از رستوران خود میکند، متفاوت از تعهدات دارندۀ فرانچایز زنجیرهای است که دارای پروتکلهای مدیریت بحران است و در عمل نیز توانایی استفاده از این رویهها را دارد. در اولی به منظور معافیت از اجرای تعهدات و تعلیق آنها میتوان به عسروحرج و حتی فورسماژور استناد کرد، درحالیکه در نمونه دوم صرفاً هزینههای اجرای تعهد بر متعهد بیشتر شده است و شاید حتی نتواند به عسروحرج نیز استناد کند.
دفتر حقوقی بین المللی ESK Law Firm
دفتر حقوقی ESK به حوزه های تخصصی مختلفی تقسیم شده است تا مشتریان بهراحتی و بهسرعت به وکیلی دسترسی داشته باشند که دارای تجربه و تخصص در صنعت یا تجارت مورد نظر آنهاست
یکی دیگر از معیارهای تطبیقپذیری، میزان اثرگذاری شیوع کرونا بر شغل، تجارت یا سرمایهگذاری است. برخلاف معیار پیشین که بر توانمندی متعهد تأکید داشت، در این فرض بر میزان اثرگذاری شیوع ویروس صرفنظر از توانایی متعهد تکیه میشود؛ مانندِ قراردادهای حملونقل مسافر، شهری و بینشهری اعم از هوایی، زمینی و دریایی و یا خدمات توریستی و جهانگردی که یک شرکت متعهد به ارائه خدمات رفاهی ـ توریستی به مشتریان خود در سال نو است؛ و یا پیشفروش بلیت کنسرت موسیقی برای شرکتی که متعهد به اجرای تعهداتی در مواعد مشخص در برابر دریافت عوض قراردادی از مشتریان شده است که با شیوع کرونا و تأثیرگذاری عمیق این بحران بر اجرای قراردادها، در عمل اجرای چنین تعهداتی برای شرکتها بسیار دشوار یا ناممکن شده است.
در چنین مواردی که موعد اجرای تعهد قید اجرای تعهد محسوب میشود، به نظر میرسد با وقوع بحران کرونا باید قرارداد منحل شده و مبالغ دریافتی از مشتریان به آنها بازگردانده شود. بااینحال خسارتهای غیرمستقیم، قابلمطالبه از متعهد نیست. در مثال آخر، اگر مشتری علاوهبر رزرو بلیت کنسرت، اقدام به پیشخرید غیرقابلعودتِ بلیت قطار برای شرکت در آن کنسرت کرده باشد، نمیتواند این مبلغ را از برگزارکنندۀ کنسرت بگیرد.حال اگر زمان اجرای تعهد قید اجرای تعهد نباشد، به نظر میرسد تعهدات متعهد در زمان شیوع بحران به حالت تعلق درمیآید، ولی اگر این مدت به درازا بکشد ـ بهطوریکه سبب زیان ظرف مقابل شود ـ بهتر است قرارداد منحل میشود و مبالغ دریافتی عودت داده شود.
بدون نظر