صادرات و واردات در ایران

صادرات و واردات جزء متغیرهای کلان اقتصادی اند که از اهمیت بالایی برخوردارند، زیرا این دو متغیر، راه‌های ارتباط اقتصادی کشور با جهان خارج را تشکیل می‌دهند. هر کشوری از طریق صادرات، درآمدهای ضروری برای رفع نیازهای وارداتی خود را تامین می‌کند و از این رو است که باید بکوشد همواره تعادلی را بین این دو متغیر اقتصادی برقرار سازد.

عمده درآمدهای صادراتی کشور ایران به عنوان یک کشور نفتی، از طریق صادرات نفت به دست می‌آید و از این راه نیازهای وارداتی کشور برآورده می‌شود. مقایسه میزان صادرات نفتی و واردات کشور، نشان از تراز بازرگانی مثبت یعنی بیشتر بودن مقدار صادرات از واردات دارد. اما هنگامی که همین مقایسه با استفاده از صادرات غیرنفتی صورت می‌گیرد، تراز بازرگانی منفی (که با کسر واردات گمرکی از صادرات غیرنفتی محاسبه شده) به دست می‌آید.

۱. قوانین صادرات و واردات

قانون حاکم در این زمینه، قانون مقررات صادرات و واردات مصوب سال ۱۳۷۲ با آخرین اصلاحات ۱۳۸۷و آیین نامه اجرایی آن است. این قانون برای پوشش مسائل مربوط به ارائه خدمات به صادرکنندگان و واردکنندگان تدوین یافته است. در قانون مقررات صادرات و واردات یک سیستم طبقه‌بندی کالاهای صادراتی و وارداتی مقرر شده است که بر اساس آن در حال حاضر سه دسته برای کالا به شرح زیر شناسایی شده است:

• کالای مجاز: کالایی است که صدور یا ورود آن با رعایت ضوابط نیاز به کسب مجوز ندارد.
• کالای مشروط: کالایی است که صدور یا ورود آن با کسب مجوز امکان پذیر است.
• کالای ممنوع: کالایی است که صدور یا ورود آن به موجب شرع مقدس اسلام یا به موجب قانون ممنوع گردیده.

۲. مراحل واردات کالا به ایران

یکی از اولین گام‌های مراحل واردات کالا دریافت کارت بازرگانی می‌باشد. هر بازگان تازه‌کاری لازم است قبل از انجام هر کاری برای دریافت این کارت اقدام نماید. صدور کارت بازرگانی توسط وزارت صمت انجام می‌شود. پس از اخذ کارت بازرگانی، حوزه فعالیت خود جهت واردات کالا را مشخص کنید. برخی افراد آشنایی خوبی با یک کشور دارند یا به علت ارتباط مناسب با یک کشور، اقدام به واردات انواع مختلف کالا می­‌کنند. برخی دیگر نیز با انتخاب یک محصول به عنوان هدف، اقدام به واردات آن از سراسر دنیا می‌­کنند.

پس از مراحل ذکر شده نوبت به ثبت سفارش کالای وارداتی است. ثبت سفارش یکی از مهم­ترین مراحل واردات کالا است که وارد کننده با مراجعه به سامانه ثبت سفارش وزارت صمت، درخواست برای کالای وارداتی خود را ارائه می‌دهد. ثبت سفارش کالا، مجوز ورود کالا به کشور است. قبل از هرگونه اقدام به واردات کالا، در مورد کالا تحقیق کنید که شامل کالاهای ممنوعه وارداتی نباشد. معمولا ثبت سفارش کالاها مراحل منحصر به فردی دارند و با یکدیگر متفاوت هستند.

واردات کالا به چندین مجوز نیاز دارد. یکی از مهم‌ترین آن‌ها، مجوز تخصیص ارز بانک مرکزی است. مجوز تخصیص ارز از آنجایی حائز اهمیت است که هنگام واردات، در صورت عدم تخصیص ارز از سوی بانک مرکزی، کالا مجوز ورود به کشور را نخواهد داشت. پس از ثبت سفارش، وارد کننده باید برای تهیه ارز مورد نیاز اقدام کند. تهیه ارز از راه‌‌های مختلفی صورت می‌پذیرد که برای برخی کالاها ارز دولتی نیز اختصاص می‌‌یابد. پس از بحران‌‌های ارزی چند سال اخیر، دولت برای کمک به بازرگانان سامانه نیما را راه اندازی کرد. سامانه نیما تحت نظر بانک مرکزی و واسطه بین وارد کننده، صادرکننده و صراف است.

ترخیص کالا از موارد نهایی واردات کالاست که برای انجام آن باید با قوانین واردات کالا آشنا باشید. در این مرحله باید مدارک و اسناد مربوطه را به گمرک ارائه دهید و اگر دارنده کارت بازرگانی هستید باید برای ترخیص کالا از گمرک قبلا در سیستم گمرک کدینگ شده باشید.

۳. سیاست‌های وارداتی و صادراتی

در سال‌های اخیر سیاست‌های صادرات و واردات کالا در ایران در جهت محدود یا ممنوع نمودن ورود کالاها و محصولات خارجی بوده است. مهمترین دلیلی که می‌توان برای این امر ذکر کرد اتخاذ سیاست‌های اقتصادی مقاومتی و حمایت هر چه بیشتر از تولیدکنندگان داخلی و ترغیب تولیدکنندگان خارجی به سرمایه گذاری و تولید محصولات خود در ایران بجای صادرات آنها می‌باشد.

در مقابل تولید کالا در داخل و صادرات آن تشویق شده است و تسهیلات مختلفی برای آن ارائه می‌شود.