در این مطلب میخوانید:
چشمانداز کلی انواع قرارداد های نفتی
قرارداد های رایج در صنعت نفت و گاز به چهار دسته تقسیم میشوند:
- قرارداد های امتیاز (Concession Contract) یا لیسانس (License Contract)
- قرارداد مشارکت در تولید (Production Sharing Contract)
- قرارداد های خدماتی خطرپذیر (Risk Service Contract)
- قرارداد های ترکیبی (Hybrid Contract)
قرارداد های ترکیبی خود به دو نوع تقسیم می شود:
- قرارداد همکاری (Association Contract)
- قرارداد بایبک (Buy-Back Agreement)
مطابق تقسیمبندی دیگری، ترتیبات قراردادی در بخش نفت و گاز به دو دسته تقسیم شدهاند:
- سیستمهای امتیازی (Concessionary Systems)
- سیستمهای قراردادی (Contractual Systems)
خدمات دفتر بین المللی Esk law firm
حقوق قراردادها و حقوق تجارت
سیستمهای امتیازی
سیستمهای امتیازی، گونههای متنوعی از قراردادهای امتیازی را در بر میگیرند؛ قرارداد های امتیازی چه در شکل سنتی که تا قبل از دهه ۱۹۵۰ میلادی به کار گرفته میشدند و دامنه و تنوع امتیاز بسیار گستردهتر بود و چه در شکل تغییریافته آن که از دهه یادشده به بعد به فرمول تسهیم ۵۰-۵۰ منجر شد، در این گروه جای میگیرند.
سیستم قراردادی
سیستم قراردادی نیز در دو گروه قراردادهای مشارکت در تولید و قراردادهای خدماتی دستهبندی میشود؛ قراردادهای جوینتونچر (Joint Venture) را نیز میتوان گونه پیشرفتهتری از قراردادهای مشارکت در تولید به شمار آورد؛ در این تقسیمبندی قراردادهای خدماتی به سه گروه قراردادهای صرفاً خدماتی، قراردادهای خدماتی توأم با خطرپذیری و قراردادهای خدماتی بیع متقابل دستهبندی میشوند.
سابقه تاریخی قراردادهای اکتشاف و تولید در صنایع نفت و گاز، از حیث نوع قرارداد، به سیستم امتیازی یا لیسانس بازمیگردد؛ مطابق این نوع قراردادها، دولت سرمایهپذیر در ازای دریافت حقالامتیاز، حق اکتشاف و تولید منابع هیدروکربن را در قلمرو جغرافیایی گستردهای به پیمانکار اعطا میکرد. در سیستم امتیازی، دولت سرمایهپذیر یا کنترل و نظارتی بر عملیات پیمانکار نداشت و یا این نظارت بسیار ناچیز بود؛ بهنحویکه تمامی عملیات مربوط به اکتشاف، توسعه، بهرهبرداری، بازاریابی و فروش تحت کنترل و نظارت شرکت نفتی طرف قرارداد بود.
قرارداد های امتیاز یا لیسانس
با گذشت زمان، بهویژه طی نیمه دوم قرن بیستم، دولتها به نقش سیاسی و اقتصادی ذخایر نفت موجود در قلمرو سرزمینی خود به عنوان ابزار دستیابی به توسعه و پیشرفت، پی برده و پیکان همت آنها به سوی بهرهوری از این منابع سوق پیدا کرد. این امر خود به تغییر سیستم قراردادی امتیاز که در گذشته مرسوم بود، منجر شد و از یکسو تعهدات پیمانکار در عملیات نفتی گسترش یافت و از سوی دیگر کنترل و نظارت دولت سرمایهپذیر بر بخشهای مختلف پروژه توسعه پیدا کرد.
این رویکرد بهمرور سبب پیدایش نسل جدیدی از قراردادهای نفتی، تحت عنوان قراردادهای «مشارکت در تولید» شد؛ در این نوع قراردادها دولت میزبان افزون بر اینکه سهم واقعی از تولید میدان نفتی دریافت میکند، شرایط قرارداد به گونهای است که تعهدات پیمانکار در قبال عملیات مربوط به پروژه، گستردهتر و نظارت و کنترل دولت بر مراحل مختلف پروژه، افزایش مییابد.
اهمیت نظارت دولت میزبان بر بهره برداری از منابع نفت و گاز
افزون بر قراردادهای «مشارکت در تولید» که امروزه سیستم رایج در پروژههای نفتی محسوب میشوند، گسترش نظارت دولت میزبان بر بهرهبرداری از منابع نفت و گاز به ایجاد قراردادهای خدماتی توأم با خطر یا خطرپذیر منجر شد.
در این نوع قراردادها، پیمانکار، خدمات مربوط به اکتشاف و تولید میدان نفتی مشخص را در مقابل دریافت حقالزحمه تعیینشده، به عهده میگیرد. در قراردادهای خدماتی خطرپذیر، هزینههای لازم برای عملیات اکتشاف بر عهده پیمانکار است و درصورتیکه پروژه به کشف تجاری میدان منتهی نشود، این هزینهها قابل بازیافت نخواهند بود. در مقابل، دولت میزبان نهتنها هیچ گونه ریسکی مبنی بر عملیات اکتشاف متحمل نمیشود، بلکه مالک تمام منابع هیدروکربن تولیدشده نیز است.
نوع دیگری از قراردادهای نفتی نیز وجود دارند که به گونه چندجزئی یا ترکیبی یا هایبرید معروف است و با بهکارگیری و ترکیب عناصر قراردادهای فوقالذکر، در صنایع بالادستی نفت و گاز ایجاد شد.
قرارداد های ترکیبی
قراردادهای ترکیبی یا هایبرید خود به دو نوع قراردادهای همکاری و بیع متقابل تقسیم میشوند؛ مطابق قرارداد همکاری، پیمانکار حق انحصاری اجرای عملیات اکتشاف را در منطقه جغرافیایی مشخص تحت نوع مخصوصی از جوینتونچر با دولت میزبان و یا شرکت ملی نفت او بر عهده میگیرد؛ در این نوع قراردادها پیمانکار مکلف است عملیات اکتشاف را مطابق با برنامه کاری مصوب دولت میزبان یا شرکت ملی نفت او با هزینه خود و تحمل ریسکهای اکتشاف بر عهده گیرد.
درصورتیکه عملیات اکتشاف، به کشف میدان تجاری منتهی شود، با انعقاد قرارداد جوینتونچر بین شرکت ملی نفت و پیمانکار، پروژه وارد مرحله استخراج میشود و هریک به نسبت سهام خود مالک نفت و گاز تولیدشده میشوند و در سود و زیان و هزینههای پروژه شریک خواهند بود؛ افزون بر این ممکن است طرفین در قرارداد توافق کنند درصدی از هزینههای مستقیمی که پیمانکار در مرحله اکتشاف متحمل شده است، توسط دولت میزبان مستهلک شود.
جوینتونچر افزون بر کاربرد در قراردادهای همکاری، بیش از آنکه به عنوان ترتیب قراردادی بین سرمایهگذار و دولت میزبان تلقی شود، به عنوان مدلی برای همکاری و مشارکت شرکتهای نفتی برای شرکت در مناقصه، و اجرای پروژه محسوب میشود. به عنوان مثال میتوان به قرارداد مشارکت در تولیدی اشاره کرد. این قرارداد بین شرکت نفتی دولتی آذربایجان (State Oil Company of the Azerbaijan Republic) از یک طرف و کنسرسیومی از شرکتهای نفتی داخلی و خارجی منعقد شده بود. این شرکت ها عبارت بودند از:
- BP Exploration (UK)
- Socar Commercial Affiliate (Azerbaijan)
- Lukoil International (Russia)
- Elf Petroleum (France) Statoil Azerbaijan (Azarbaijan)
- Oil Industries Engineering and Construction (Iran)
- Turkish Petroleum overseas Company Limited (Turkey)
رابطه قراردادی طرف دوم قرارداد بر مبنای جوینتونچر قراردادی (قرارداد عملیاتی مشترک) یا کنسرسیوم، ایجاد شده است (Agreement on the Exploration, Development and Production Sharing for the Shakh Deniz Prospective Area in the Azerbaijan Sector of the Caspian Sea, Final Consolidated Version 3/3/96)
دفتر حقوقی بین المللی Esk law firm
دفتر حقوقی ESK به حوزه های تخصصی مختلفی تقسیم شده است تا مشتریان بهراحتی و بهسرعت به وکیلی دسترسی داشته باشند که دارای تجربه و تخصص در صنعت یا تجارت مورد نظر آنهاست
بدون نظر