مراحل تکوین جوینت‌‌ونچر

۱. مقدمه

در این تحلیل به فرایند شکل‌گیری و مراحل تکوین جوینت‌ ونچر پرداخته می‌شود؛ این مراحل که به‌منظور تحکیم و شفاف‌سازی روابط قراردادی شکل می‌گیرند، عبارتند از: تحقیقات قبل از استقرار سرمایه و انعقاد قرارداد، مطالعات امکان‌سنجی و تنظیم طرح تجاری.

۲. تعیین پروژه

گام نخست در فرایند تکوین یک قرارداد سرمایه‌گذاری، تعیین پروژه (Project Identification) است؛ تعیین پروژه فرایندی است که طی آن تدابیر و تصمیم‌گیری‌های لازم برای تعیین و تعریف پروژه مورد سرمایه‌گذاری، انجام می‌شوند؛ طی این فرایند، یک پروژه پس از گذار از مراحل اولویت‌بندی، اعتباربخشی و تصویب به‌وسیله رکن تصمیم‌گیرنده شرکت سرمایه‌گذاری، تعیین می‌شود.
در پروژه‌های زیربنایی مانند قراردادهای بی.او.تی (ساخت. بهره‌برداری‌. انتقال) که یک طرف قرارداد بخش عمومی و یا دولتی است، به طور معمول تعیین پروژه از سوی طرف دولتی صورت گرفته و در فرایند شکل‌گیری این پروژه‌ها ایجاد تأسیساتی در بخش‌های زیربنایی مانند برق، شبکه حمل‌ونقل، آب، مخابرات وغیره ضروری تشخیص داده می‌شود؛ البته در برخی موارد نیز بخش خصوصی ایجاد تأسیسات مزبور را به ارگان‌های دولتی پیشنهاد می‌دهد.

۳. بررسی‌های موشکافانه

بررسی‌های موشکافانه (Due Diligence) به مجموعه مطالعات و تحقیقاتی اطلاق می‌شوند که قبل از انعقاد قرارداد صورت گرفته و بر اساس نتایج آنها، سرمایه‌گذار نسبت به انجام و یا انجام نگرفتن سرمایه‌گذاری، تصمیم‌گیری می‌کند. این بررسی‌ها به‌ویژه در سرمایه‌گذاری خارجی که سرمایه‌گذار قصد سرمایه‌گذاری و بردن سرمایه به کشور سرمایه‌پذیر را دارد، انجام می‌گیرند. تحقیقات مزبور به‌منظور آشنایی با نظام سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حقوقی حاکم بر کشور سرمایه‌پذیر از یک‌سو و مسائل مالی، فنی و تکنولوژیکی مربوط به پروژه موضوع سرمایه‌گذاری از سوی دیگر انجام می‌شوند.

بدون انجام تحقیقات و مطالعات مقدماتی، سرمایه‌گذار خارجی در هنگام اجرای پروژه ممکن است با اتفاق‌ها و وقایع غافلگیر‌کننده و پیش‌بینی‌نشده‌ای روبه‌رو شود؛ در برخی موارد به دلیل فقدان این بررسی‌ها، فرایند سرمایه‌گذاری متوقف شده و یا بر هزینه‌ها و زمان تکمیل پروژه افزوده خواهد شد.
بررسی‌های موشکافانه فرایندی است که شامل تحقیقات در خصوص نحوه انتخاب شرکای آینده، ارزیابی توانایی شرکای آتی احتمالی در اجرای پروژه مشترک، موضوع پروژه، نحوه تأمین منابع مالی و نسبت آورده به وام، چگونگی انتقال تکنولوژی و ارزیابی صحیح و اصولی اطلاعات در راستای تعیین ریسک‌های مرتبط با پروژه می‌شود.

این بررسی‌ها عمدتاً در سه سطح تحقیقات قانونی ـ حقوقی، مالی و تکنولوژیکی صورت می‌گیرند.
در تحقیقات قانونی ـ حقوقی، سرمایه‌گذار با تنظیم پرسشنامه‌ای مفصل و طرح سؤالات مختلف در خصوص مسائل حقوقی پروژه موضوع سرمایه‌گذاری، درصدد یافتن پاسخ‌های دقیق و کامل برای سؤالات و ابهامات خود است، به‌نحوی‌که بتواند بر اساس داده‌های کسب‌شده، تصمیم‌های دقیق و قطعی بگیرد.
این تحقیقات معمولاً شامل سؤالاتی در مورد چگونگی ثبت شرکت، حقوق و امتیازات قانونی سرمایه‌گذاری خارجی، موانع و محدودیت‌های قانونی سرمایه‌گذاری، حقوق و تعهدات مختلف اتباع بیگانه در کشور سرمایه‌پذیر، مانند حق تملک اموال غیر‌منقول، رژیم حقوقی حاکم بر حمایت از حقوق مالکیت صنعتی، موانع و الزامات قانونی احتمالی در خصوص برخی از مسائل مشارکت مانند محدودیت‌های ناشی از الزامات سلامت، ایمنی و محیط‌زیست، تحقیق در خصوص موجودیت و حسن‌سابقه شریک احتمالی و همچنین تحقیقات در خصوص سوابق ثبتی، شخصیت حقوقی، موضوع و حدود قلمرو فعالیت این شرکت می‌شود.

بررسی وضعیت دارایی شرکت طرف مشارکت و احراز عدم ورشکستگی، انحلال یا در توقیف بودن اموال و دارایی آن برای استیفای حقوق طلبکاران، بررسی مقررات مالیاتی و اینکه آیا جوینت ‌ونچر مشمول اخذ مالیات مضاعف خواهد شد یا خیر، قوانین و مقررات مربوط به سرمایه‌گذاری، تضمین‌های سرمایه‌گذاری و بازگشت سرمایه، از دیگر موارد تحقیقات قانونی ـ حقوقی به شمار می‌رود.
فرایند تحقیقات در خصوص وضعیت حقوقی شرکت طرف جوینت ‌ونچر، اعتبارسنجی یا “Good Standing” نامیده می‌شود؛ فرایند اعتبارسنجی با استعلام از اداره ثبت محل تشکیل شرکت و به‌وسیله اخذ گواهی‌نامه اعتبارسنجی «Certificate of Good Standing» صورت می‌پذیرد.

۴. مطالعات امکان‌سنجی

به دنبال بررسی‌های موشکافانه در خصوص موضوع‌های کلی و مباحث کلان راجع به جنبه‌های مختلف سرمایه‌گذاری، نوبت به مطالعه و بررسی‌های جزئی راجع به پروژه تعیین‌شده و یا تجارت موردنظر می‌رسد که از آنها با عنوان مطالعات امکان‌سنجی (Feasibility Studies) یاد می‌شود؛ مطالعات امکان‌سنجی به معنای ارزیابی و تحلیل اثر بالقوه اجرای پروژه در کشور سرمایه‌پذیر است؛ مطالعات امکان‌سنجی در حوزه‌های مختلفی همچون: مطالعات امکان‌سنجی فنی ( Technical Feasibility Studies)، بازاری (Market Feasibility Studies)، مالی (Financial Feasibility Studies) و سازمانی (Organizational Feasibility Studies) صورت می‌پذیرد.

۵. تدوین طرح تجاری

پس از تعیین و تعریف پروژه و انجام تحقیقات و بررسی‌های موشکافانه (DD) که غالباً به‌وسیله تنظیم پرسشنامه انجام می‌گیرند، شرکا به مطالعات امکان‌سنجی در راستای احراز امکان‌پذیری اجرای پروژه یا عدم آن می‌پردازند. اصولاً بررسی‌های موشکافانه به کمک کارشناسان محلی و وکلا صورت می‌پذیرند، ولی مطالعات امکان‌سنجی به‌ویژه در بُعد فنی آن توسط تیم فنی منتخب خود سرمایه‌گذاران یا شرکای جوینت ‌ونچر انجام می‌شوند؛ پس از انجام مطالعات امکان‌سنجی چنانچه اجرای پروژه در حوزه مورد لحاظ سرمایه‌گذاری، امکان‌پذیر تشخیص داده شد، سرمایه‌گذاران اقدام به تهیه و تدوین طرح تجاری می‌کنند؛ تهیه و تنظیم طرح تجاری بستگی کامل به نتیجه مطالعات امکان‌سنجی دارد.

طرح تجاری (Business Plan) برنامه مدونی است که به تحلیل و تشریح موضوع و اهداف سرمایه‌گذاری، ساختار سهام، سازمان جوینت ‌ونچر، مدیریت جوینت ‌ونچر، مقتضیات بازار و بازاریابی، رقبا، فرصت‌ها، ریسک‌ها، نقاط قوت و ضعف (Strengths, Weaknesses, Opportunities, and Threats (SWOT))، کالا و خدمات تولیدی، استراتژی توسعه، هزینه‌های توسعه، استراتژی اجرای پروژه، تأمین مالی پروژه وغیره پرداخته و به عنوان نقشه راه آتی اجرای پروژه و تکمیل‌کننده فرایند مطالعات امکان‌سنجی محسوب می‌شود؛ طرح تجاری یک سند الزام‌آور نبوده و ازاین‌رو عدم دستیابی به اهداف یادشده در آن، مسئولیتی برای شرکا در مقابل یکدیگر ایجاد نخواهد کرد.

این طرح به عنوان برنامه‌ای که اهداف، قلمرو، برنامه زمانی و سهم هریک از شرکا در رسیدن به اهداف یادشده را تعیین می‌کند، معمولاً به عنوان یکی از ضمائم به قرارداد جوینت ‌ونچر پیوست می‌شود (منبع: کتاب حقوق سرمایه‌گذاری خارجی در پرتو قانون و قراردادهای سرمایه‌گذاری )